BBC-гийн мөрдлөг: RSF эль-Фашер хотын эмнэлгүүдийг санаатайгаар байн байн онилсон нь тогтоогдов

BBC-гийн мэдээлж буйгаар, Суданы хагас цэрэгжсэн Шуурхай дэмжлэгийн хүчин (RSF) Дарфурын эль-Фашер хотыг удаан бүсэлж, жилийн өмнө эзлэн авах явцдаа хотын эрүүл мэндийн системийг системтэйгээр сүйрүүлсэн нотолгоо илэрчээ. Газар дээрх эх сурвалжуудад тулгуурлан BBC 2024 оны 5 дугаар сараас 2025 оны 10 дугаар сарын хооронд эмнэлэг, эрүүл мэндийн цэгүүд рүү дор хаяж 43 удаа тусдаа халдсаныг тогтоосон, зарим газар хэд хэдэн удаа өртжээ. 2023 оны 4 дүгээр сараас 2025 оны 10 дугаар сар хүртэл тус хотод эмнэлгийн 120 ажилтан шархадаж, 55 нь амиа алдаж, 10 нь хүчээр сураггүй болсон буюу хулгайлагджээ.

НҮБ-ын Хүний эрхийн дээд комиссар Фолькер Тюрк (Volker Türk) мөрдлөгийн дүнг “гүнээ түгшээж байна” гэж үнэлээд, RSF иргэний дэд бүтэц, тэр дундаа эмнэлгийн байгууламж руу олон удаа халдсан нь олон улсын хүмүүнлэгийн эрх зүйг ноцтой зөрчсөн, дайны гэмт хэрэгт тооцогдож болзошгүй үйлдэл гэж мэдэгдэв. Түүний хэлснээр, Комиссарын газрын хяналт, баримтжуулалт ч RSF хотын томоохон болон түр эмнэлгүүдийг удаа дараа цохиж, бүслэлтэд үлдсэн олон мянган иргэнийг эмнэлгийн тусламжаас тасалсныг харуулж байгаа юм. Олон улсын хуулиар мөргөлдөөний үед эмнэлэг, эмнэлгийн ажилтнууд руу халдахыг хориглодог.

Бүслэлтийн өмнө ч дайн эхэлснээс хэдхэн долоо хоногийн дотор хотын төвийн мөргөлдөөний бүсэд байрлах Сургалтын эмнэлэг зэрэг зарим байгууламж хаагдаж, үйл ажиллагаагаа Өмнөд эмнэлэг рүү шилжүүлсэн байв. 2024 оны 5 дугаар сарын сүүл, 6 дугаар сарын эхээр RSF хотын зүүн хэсгээс давшихдаа Өмнөд эмнэлгийг хэд хэдэн удаа буудсан бөгөөд мэс засагч доктор Мухамед Сулиман (Muhamed Suliman) тухайн үед энэ нь хотод мэс заслын тусламж үзүүлж байсан цорын ганц эмнэлэг байсан тул хүн ихтэй байсан, тэр өдөр 16 шархтанд мэс засал хийсэн гэж ярьжээ. “Энэ санаатай байсан” гэж тэрбээр BBC-д хэлэв.

Халдлага 6 дугаар сарын 8-нд RSF-ийн дайралтаар оргилд хүрч, олон ажилтан арын хашаагаар зугтсан байна. Эмнэлгийн ерөнхий захирал, мэс засагч Иззелдин Ахмед Давауд Асоу (Izzeldin Ahmed Dawaud Asow) дайчдад угсаатны үзлээр доромжлуулж, бууны ишээр зодуулан ухаан алдсан бөгөөд үхсэн дүр эсгэж амь гарсан гэдгээ ярив. Тэр өдрөө арми RSF-ийг хөөн гаргасны дараа тэрбээр буцаж ирэхэд хэд хэдэн өвчтөний цогцос хэвтэж, мэс заслын тоног төхөөрөмж бүрэн эвдэрсэн байжээ. Эмнэлэг хаагдаж, арми ухарсны дараа RSF-ийн гарт оржээ. Эмч нар өвчтөнүүдийн дунд армийн дайчид байсан учраас RSF эмнэлгийг онилсон гэж үзэж байна.

Үүний дараа ажилтнууд хотын баруун хэсэгт, армийн гол бааз бүхий бүсэд байрлах Саудын төрөх эмнэлэг рүү нүүсэн ч тэнд халдлага хурдан нэмэгджээ. Тухайн үед Хилгүй эмч нар (MSF) байгууллага эмнэлгийг санаатай онилж буй эсэхийг мэдэхгүй ч талууд хамгаалах ямар ч арга хэмжээ авахгүй байна гэж анхааруулж байв. Харин BBC-тэй ярилцсан зургаан эмч системтэй онилолт байсан гэж ярьсан бөгөөд Саудын эмнэлгийг зарим өдөр 25 хүртэл удаа их буу, нарийвчлалтай нисгэгчгүй онгоцоор цохисон гэжээ. Шинэ байршилд нүүсэн Хүүхдийн тусгай эмнэлэг, диализийн төв ч дахин буудуулж хаагдсан аж.

2025 оны 10 дугаар сар гэхэд Саудын эмнэлэг хотод ажиллаж буй цорын ганц эмнэлэг болж, эмч нар элсэн уут, ган чингэлгээр газар доорх хоргодох байр барьж, өвчтөнөө өөр газруудад хүлээн авч байв. Доктор Асоугийн хэлснээр түр мэс заслын өрөө 2025 онд таван удаа халдлагад өртжээ. 2025 оны 3 дугаар сарын 15-нд шархтан зөөж явсан хүмүүсийг нисгэгчгүй онгоц мөрдөж, барилгын хаалган дээр есөн хүнийг хөнөөсөн бол 8 дугаар сарын 17-нд түргэн тусламжийн машин үлдээгүй тул өвчтөн зөөж явсан илжигтэй тэргийг цохиж, хоёр өвчтөн, жолооч, илжиг амь үрэгджээ.

Бөмбөгдөлт 2025 оны 10 дугаар сарын 25-нд RSF эмнэлэг рүү дайран орсноор оргилд хүрч, 460 гаруй өвчтөн, асран хамгаалагчийг хядсан гэх буруутгал гарсан. RSF хядлагыг үгүйсгэсэн ч Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага (ДЭМБ) мэдээлэгдсэн аллагыг буруушааж, хиймэл дагуулын зурагт эмнэлгийн талбайд цогцос бөөгнөрсөн харагдсан. RSF-ийг дэмжигч засгийн газрын эрүүл мэндийн сайд Алаа Элдин Нугуд (Alaa Eldin Nugud) буруутгалыг суртал ухуулга гэж няцааж, Өмнөд эмнэлэгт пуужин харвагч байрлуулсан гэсэн ч BBC бие даасан нотолгоо олоогүй бөгөөд Дарфурын засгийн газар үүнийг эрс үгүйсгэв.

Эль-Фашер 2023 оны 4 дүгээр сард RSF ба Суданы армийн хооронд эхэлсэн иргэний дайны хамгийн харгис үеүдийн нэг болж, НҮБ-ын мөрдөн шалгагчид тулаанд геноцидын шинж тэмдэг илэрсэн гэж дүгнэсэн. Хоёр тал хоёулаа эмнэлэгт халдсан гэж буруутгагддаг: 2026 оны 3 дугаар сард ДЭМБ олон арван хүний амь насыг авч одсон аль-Даейн эмнэлгийн бөмбөгдөлтийг буруушаасан бөгөөд үүнийг арми үйлдсэн гэж үздэг ч арми үгүйсгэжээ. Одоо хотын эмнэлгүүдийг RSF-ийг дэмжигч засгийн газар удирдаж байна. Нугуд эмч нарыг хулгайлаагүй гэдэг ч эмч Аль-Хаж Мохамед Ахмед (Al-Haj Mohamed Ahmed) тэнд албадлагаар байсан гэдгээ BBC-д хэлжээ.