Филиппин Хоёрдугаар Томасын гүехэн дахь байлдааны хөлгийг чирэх нь дайны үйлдэл болно гэж Хятадад сануулав

Филиппиний Батлан хамгаалахын сайд Гилберто Теодоро (Gilberto Teodoro) Хоёрдугаар Томасын гүехэнд газардсан “Сьерра Мадре” (BRP Sierra Madre) байлдааны хөлгийг чирэх аливаа оролдлогыг Филиппин “дайны үйлдэл” гэж үзнэ гэж Хятадад сануулав.

Теодоро Баасан гарагт (10 дугаар сарын 23) цахим ярилцлагадаа ингэж мэдэгдсэн. Тэрбээр “Сьерра Мадре” буух хөлөгт заналхийлсэн аливаа үйлдлийг маш нухацтай авч үзэх бөгөөд энэ нь Бүгд Найрамдах Филиппин Улсын байлдааны хөлгийн эсрэг үйлдэл хийсэнтэй адил гэжээ.

Филиппиний хэвлэлүүдийн мэдээлснээр, Хятадын эрэг хамгаалалт эсвэл цэргийнхэн “Сьерра Мадре” хөлөгт хүчээр гарахыг оролдвол Филиппин АНУ-Филиппиний Харилцан батлан хамгаалах гэрээг ашиглан хамтран хариу арга хэмжээ авч чадах эсэхийг асуухад Теодоро “Ийм боломж бий” гэж хэлжээ.

Гэвч Теодоро батлан хамгаалах гэрээг ашиглан хариу арга хэмжээ авах эсэхийг эцсийн дүндээ Филиппиний Ерөнхийлөгч Фердинанд Маркос (Ferdinand Marcos Jr.) шийднэ гэдгийг онцолсон.

АНУ, Филиппиний 1951 онд байгуулсан Харилцан батлан хамгаалах гэрээний дагуу хоёр улсын аль нэг нь Номхон далайн бүсэд зэвсэгт халдлагад өртвөл өөрийнх нь энх тайван, аюулгүй байдалд заналхийлсэн гэж үзэж, хоёр улс өөр өөрийн үндсэн хуулийн журмын дагуу хамтын хямралыг даван туулах арга хэмжээ авна.

АНУ Харилцан батлан хамгаалах гэрээ Өмнөд Хятадын тэнгисийн аль ч хэсэгт Филиппиний зэвсэгт хүчин, төрийн хөлөг онгоц, нисэх онгоцны эсрэг үйлдсэн зэвсэгт халдлагад хамаарна гэдгийг удаа дараа баталсан.

Филиппиний Батлан хамгаалахын сайдын мэдэгдлийн талаар Америкийн дуу хоолой АНУ-ын Дайны яаманд цахим шуудангаар лавлагаа илгээсэн ч мэдээг нийтлэх хүртэл хариу аваагүй байна.

10 дугаар сарын 22-нд Манилад төвтэй хятад хэлний “Филиппиний худалдааны сонин” эх сурвалжаас иш татан, Хятад Филиппиний сүүлийн үеийн Хятадтай холбоотой үйлдэл, мэдэгдэлд тэвчээрээ алдаж байгаа тул арван хариу арга хэмжээ авахаар бодож байгаа бөгөөд тэдгээрийн нэг нь Хоёрдугаар Томасын гүехэнд (Second Thomas Shoal, Хятадад Рэньай, Филиппинд Аюнгин хад гэж нэрлэдэг) газардсан хуучирсан “Сьерра Мадре” хөлгийг чирч, асуудлыг бүрмөсөн шийдвэрлэх явдал гэж мэдээлжээ.

Арван хариу арга хэмжээнд Хятадын эсрэг гэж үздэг Филиппиний хэсэг улстөрчдөд хориг тавих, зарим Филиппиний улстөрчийн Хятадтай холбоотой ашиг сонирхлыг ил болгох, Филиппинд “Сьерра Мадре” хөлгийг хангахыг цаашид зөвшөөрөхгүй байх, Хятадаас Филиппинд нийлүүлдэг шатахуун, бордооны нийлүүлэлтийг таслах зэрэг багтжээ.

“Сьерра Мадре” бол Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн хуучин байлдааны хөлөг бөгөөд Филиппин бүрэн эрхийн нэхэмжлэлээ бэхжүүлэхийн тулд 1999 онд Хоёрдугаар Томасын гүехэнд газардуулсан. Хөлөг дээр цөөн тооны цэрэг байрладаг бөгөөд Филиппиний хөлөг онгоцууд хөлөг дээрх цэргүүдэд хүнс, бусад хангамж тогтмол хүргэж, бүрэлдэхүүнийг ээлжлэн сольдог. Хоёрдугаар Томасын гүехэн бол тус бүс нутгийн мөргөлдөөний гол халуун цэгүүдийн нэг юм.

Одоогоор Хятадын албан ёсны тал арван хариу арга хэмжээний мэдээг баталгаажуулаагүй ч холбогдох цуу яриа Филиппинд ихээхэн анхаарал татаж байна.

Филиппиний Гадаад хэргийн яам Пүрэв гарагт (10 дугаар сарын 22) мэдэгдэл гаргаж, Манила “Нэг Хятад” бодлогыг баримталсаар байгаагаа дахин илэрхийлсэн ч Хятадын Филиппин дэх Элчин сайдын яамны сүүлийн үеийн “хурцадсан, дипломат ёс зүйд нийцэхгүй” мэдэгдлүүдийг шүүмжлэв.

Хятадын Филиппин дэх Элчин сайд Жин Чюань 10 дугаар сарын 15-нд сэтгүүлчдэд ярилцлага өгөхдөө Бээжин хүч хэрэглэвэл амархан ялж магадгүй гэжээ.

Жин Чюань тэр үед “Хэрэв бид хүч хэрэглэхийг хүсвэл амархан ялж магадгүй. Гэхдээ бид тэгэхгүй, хүч хэрэглэхгүй. Бид энх тайванд хайртай гэдгийг мэдэж аваарай” гэж хэлсэн.

Филиппиний Гадаад хэргийн яам тэр өдөр мэдэгдэл гаргаж, Жин Чюаний үгэнд сэтгэл дундуур байгаа, эрс эсэргүүцэж буйгаа илэрхийлж, түүнийг “зохисгүй үг хэллэг” хэрэглэж, Манилад хүч хэрэглэх “далд” заналхийлэл илгээсэн гэж буруутгав.

Дараа нь Филиппиний Гадаад хэргийн яам Жин Чюаныг дуудаж, түүний мэдэгдлийг эрс эсэргүүцэж буйгаа илэрхийлэв. Филиппиний Гадаад хэргийн дэд сайд Мария Тереза Лазаро (Maria Theresa Lazaro) Жин Чюаний үгийг “өдөөн хатгасан”, “хүлээн зөвшөөрөх аргагүй” гэж тодорхойлжээ.

10 дугаар сарын 21-нд Филиппиний Төлөөлөгчдийн танхимын намуудын төлөөлөл бүхий арван гишүүн Ерөнхийлөгч Маркосыг Жин Чюаныг “хүсэлгүй этгээд” хэмээн зарлахыг уриалсан тогтоолын төсөл өргөн барив.

9 дүгээр сараас хойш Хятад, Филиппиний хооронд дипломат маргаанаас гадна Өмнөд Хятадын тэнгист мөргөлдөөн тасралтгүй гарсаар байна.

Аравдугаар сарын эхээр Хоёрдугаар Томасын гүехний ойролцоо болсон эмнэлгийн тусламжийн ажиллагааны талаар хоёр тал бие биенээ буруутгасан. Филиппиний армийн мэдээлснээр, 10 дугаар сарын 8-нд Филиппиний арми “Сьерра Мадре” хөлгөөс өвчтэй нэг цэргийг нүүлгэн шилжүүлэх шаардлагатай болжээ.

Филиппиний эрэг хамгаалалт Хятадын эрэг хамгаалалтын хөлөг онгоцуудыг өндөр даралтат усан буу ашиглах зэргээр яаралтай нүүлгэн шилжүүлэлтэд саад учруулсан гэж буруутгасан бөгөөд энэ нь Филиппиний эргүүлийн хөлөг гүехэнд хүрч, өвчтэй цэргийг авахаас сэргийлэх зорилготой байсан нь илт гэжээ.

Үүнээс гадна Филиппиний армийн мэдээлснээр, 9 дүгээр сард Өмнөд Хятадын тэнгисийн маргаантай арлуудын орчимд гарч ирсэн Хятадын байлдааны хөлөг, эрэг хамгаалалтын хөлгийн тоо бараг хоёр дахин нэмэгджээ.

Мөн 9 дүгээр сарын 8-нд Өмнөд Солонгосын Сөүл хотод болсон 2026 оны Сөүлийн аюулгүй байдлын яриа хэлэлцээний (SDD) үеэр Филиппиний Батлан хамгаалахын сайд Теодоро Хятадын тал газар дээр нь гардуулсан гэж үзсэн бичигт хатуу хариу өгч, Хятадын энэ үйлдэл НҮБ-ын Далайн эрх зүйн конвенцийг (UNCLOS) уландаа гишгэж байна гэж шүүмжилж, бичгийг “илэрхий албадлага, дээрэлхэл, түрэмгийлэл” гэж нэрлэжээ.

Хятадын тал Филиппиний дээрх мэдэгдлүүдийг бүгдийг нь үгүйсгэж, няцаасан. Өвчтэй цэргийг нүүлгэн шилжүүлэх хэргийн тухайд Гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Мао Нин Филиппиний талыг “Хятадын талыг эсрэгээр нь буруутгаж байна” гэж буруутгаад, энэ нь “маргаан өдөөж, олны анхаарлыг татах гэсэн” үйлдэл гэжээ.