Сербийн ээлжит бус сонгуульд оюутны хөдөлгөөн Вучичийн 12 жилийн засаглалыг сорьж байна

BBC-гийн мэдээлж буйгаар Сербийн иргэд Ням гарагт ээлжит бус парламентын сонгуульд санал өгөх бөгөөд уг сонгуулийг улсын ирээдүйн төлөөх бүх нийтийн санал асуулга гэж нэрлэж байна. Хоёр жил үргэлжилсэн оюутны жагсаалын дараа болж буй энэ сонгууль популист удирдагч Александр Вучичийн (Aleksandar Vučić) 12 жилийн засаглалд заналхийлж байна. Сонгуулийн өмнөх эцсийн цуглаанууд улс даяар болж өндөрлөсөн ч сонгуулийн шударга байдалд эргэлзээ байсаар байна.

Хөдөлгөөн 2024 оны арваннэгдүгээр сарын 1-нд Сербийн хоёр дахь том хот Нови Сад дахь галт тэрэгний буудлын бетон саравч нурж, 16 хүн амь үрэгдсэнээс эхэлсэн юм. Энэ эмгэнэлт явдлыг авлига, хайхрамжгүй байдлын бэлгэ тэмдэг гэж үзэж, шүүмжлэгчид буудлын алдаатай засварыг уг төсөлтэй өөрийгөө нягт холбож байсан ерөнхийлөгчтэй холбосон. Их сургуулиудаас эхэлсэн долоо хоног бүрийн жагсаал удалгүй тариаланчид, жүжигчид, шүүгчдийг хамарсан үндэсний хөдөлгөөн болон өргөжсөн.

Вучичийн үүсгэн байгуулсан Сербийн дэвшилтэт нам (SNS) хүчтэй цохилт амсаж, хэдхэн долоо хоногийн дотор Ерөнхий сайд огцорсон. 2025 оны гуравдугаар сард Белград хотод түүхэн дэх хамгийн том жагсаалын нэг болсон бөгөөд удирдагчгүй хөдөлгөөн оюутны чуулган буюу пленумаар дамжуулан зохион байгуулалтаа бэхжүүлжээ. 2023 оны сонгуульд SNS-ийг ЕХ-ны талыг баримтлагч намуудын сул эвсэл сорьж байсан бол энэ удаа уламжлалт сөрөг хүчнээс зайгаа барьсан оюутны хөдөлгөөн илүү тодорхой аюул болж байна.

Вучич Ерөнхийлөгчөөр хоёр удаа ажилласан тул гурав дахь удаагаа нэр дэвших эрхгүй бөгөөд 2017 онд орхисон Ерөнхий сайдын албандаа эргэн очих зорилгоор намаа тэргүүлж байна. Тэрээр өрсөлдөгчдөө Сербийг түлхэн унагахыг оролдож буй хүчирхэг их гүрнүүдийн хүмүүс гэх үндэслэлгүй яриагаа үргэлжлүүлж, сургууль, их сургуулийг улстөржүүлэхийг зогсооно гэж амласан. Вучич ЕХ-нд элсэх Сербийн хүсэлтийг дэмжсээр байгаа ч Украинд дайн өдөөсөн Орос улсад хориг арга хэмжээ авахаас татгалзсан бөгөөд хэд хэдэн сайд дайны гэмт хэрэгтэн Ратко Младичийн оршуулгад оролцсон нь ЕХ-ны дургүйцлийг төрүүлжээ.

Henry Jackson Society судалгааны төвийн Хелена Иванов (Helena Ivanov) оюутнууд уламжлалт сөрөг хүчний намуудын чадаагүй байдлаар олныг хөдөлгөж чадсан нь Вучичийн засаглалын хугацаан дахь хамгийн том сорилт гэж үзэж байна. “Энэ удаад Ерөнхийлөгч Вучичид ч амар байхгүй” гэж тэрбээр BBC-д Белградаас ярьжээ. «Оюутны жагсаалт - Оюутнууд ялна» хөдөлгөөнийг кардиологийн профессор Илия Срдановичаас (Ilija Srdanović) гадна сагсан бөмбөгийн од асан Деян Бодирога, жүжигчин Тихомир Станич, Сербийн Үндэсний банкны ерөнхийлөгч асан Деян Шошкич тэргүүлж байна.

Сербийн 250 суудалтай парламентыг нэг үндэсний тойргоос пропорциональ тогтолцоогоор сонгодог. Санал хураалт Ням гарагт 07:00 (06:00 GMT) цагаас 20:00 цаг хүртэл үргэлжилнэ. 18 нас хүрсэн 6.45 сая сонгогч бүртгэлтэй бөгөөд 18 жагсаалт өрсөлдөж байгаагийн долоо нь л бүтэн 250 нэр дэвшигчтэй. Саналын 3%-иас дээш авсан жагсаалт суудал хуваарилалтад орох бөгөөд хэд хэдэн сөрөг хүчний нам оюутны жагсаалтыг дэмжин өрсөлдөөнөөс татгалзжээ.

Хөдөлгөөн 11 заалт бүхий хөтөлбөрийн хүрээнд авлигачдыг баривчлах тусгай цагдаагийн анги байгуулах, жагсагчдыг дарахдаа дүрэм зөрчсөн болон зохион байгуулалттай гэмт хэрэгтэй холбоотой Дотоод хэргийн яамны албан тушаалтныг цэвэрлэх, хэвлэл мэдээллийн салбарыг шинэчилж, олон нийтийн өргөн нэвтрүүлгийг улс төрийн хяналтаас чөлөөлөх, төрийн өмчит аж ахуйн нэгжийн удирдлагад намын хүмүүс томилохыг зогсоохыг зорьж байна. Вучич болон SNS авлига, хэвлэл мэдээлэлд нөлөөлөх оролдлого хийсэн гэдгийг үгүйсгэдэг.

Европын ажиглагчид сонгуулийг хянаж байгаа бөгөөд Европын зөвлөлийн Парламентын ассамблей (PACE) сонгуулийн өмнөх уур амьсгалыг хурцадмал, хуваагдмал гэж тодорхойлжээ. Сонгуулийн хороо сонгууль чөлөөт, нууц гэж мэдэгдсэн ч бие даасан ажиглагч CRTA кампанит ажлын үеэр заналхийлэл, бие махбодын хүчирхийлэл гарч, сөрөг хүчний идэвхтнүүдийг тандсан гэж анхааруулав. CRTA-гийн тайланд ТВ-ийн нэвтрүүлгийн бараг дөрөвний гурвыг засгийн газрын төлөөлөгчдөд зориулсан гэжээ. Европын хэвлэлийн эрх чөлөөний төвийн мэдээлснээр энэ онд Сербид хэвлэл мэдээлэл, сэтгүүлчдэд 160 орчим халдлага бүртгэгджээ.