Шри Ланка: алдартай зааны үхэл амьдрах орчны талаарх санаа зовнилыг сэдрээлээ

DW-гийн мэдээлснээр, Шри Ланкад хамгийн өндөр амьд эр заан гэгддэг Кавантисса үхсэн нь амьдрах орчин нь хурдан багасч буй аварга амьтад болон хүмүүсийн хооронд үргэлжилж буй харилцааны талаар санаа зовнил төрүүлэв. 45 орчим настай, 3.3 метр орчим өндөр тэрбээр Галгамува тосгоны ойролцоо тус улсын баруун хойд хэсгээр нутаглаж, сүрлэг төрхөөрөө олны бахархлыг татдаг байжээ.

Есдүгээр сарын сүүлээр тосгоныхон 5.5 тонн жинтэй соёотой заан доголж буйг анзаарч, баруун хөлөнд нь буудуулсан шарх илэрсэн. Мал эмнэлгийн мэс засалчид оролцсон ч заан 10 дугаар сарын 16-нд үхжээ. Шри Ланкад жил бүр дэлхийд хамгийн олон заан, хоёр дахь хамгийн олон хүн заан, хүмүүсийн мөргөлдөөнд амь үрэгддэг бөгөөд ихэвчлэн ургац сүйтгэгч заан тариалан руу орох үед тохиолддог. Албан ёсны статистикаар 2019 оноос хойш жилд дунджаар 370 заан, 125 хүн ийм мөргөлдөөнд амь үрэгджээ.

Азийн зааны дэлхийн популяцийн 10 орчим хувь нь амьдардаг ч нийт байгалийн тархацын 2 орчим хувийг эзэлдэг Шри Ланка дэлхийд Азийн зааны нягтрал хамгийн өндөртэй орон юм. Шри Ланкын заан Байгаль хамгаалах олон улсын холбооны устах аюулд орсон зүйлийн Улаан жагсаалтад багтаж, хуулиар хамгаалагддаг. Сүүлийн хэдэн арван жилд хүн ам хурдан өсөхийн хэрээр ойн бүрхэвч багасч, хөдөөгийн хүн ам 1960 онд 8.25 сая байсан бол 2020 онд 17.8 сая болж өсчээ.

Зэрлэг ан амьтан хамгаалах газрын статистикаар 2024 онд Шри Ланкад 7451 зэрлэг заан бүртгэгдсэн бөгөөд тэдний 70 орчим хувь нь тусгай хамгаалалттай газраас гадуур амьдардаг. Заан өдөрт 150 кг орчим ногоон тэжээл иддэг нь тэднийг тариалангийн талбай руу хөтөлдөг. Шри Ланкын Зэрлэг ан амьтан хамгаалах нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч Рави Кореагийн хэлснээр, амьдрах орчны хомсдол, хөдөө аж ахуйн тэлэлт, зааны нүүдлийн замын хуваагдлаас болж мөргөлдөөн жил бүр олон зуун заан, 100 гаруй хүний амь насыг авч одож байна.

Кореа хөдөөгийн иргэд ихээхэн хохирч, заанаас үүдэлтэй ургацын хохирол гэр бүлийн хүнс, орлогын үндсэн эх үүсвэрт заналхийлж болох нь эдийн засгийн хувьд хөгжингүй орнуудын зэрлэг ан амьтантай холбоотой мөргөлдөөнөөс ялгаатай гэж DW-д хэлэв. Шинжээчдийн хэлснээр, зааныг буудах, хордуулах, хоолонд нуусан гар хийцийн тэсрэх төхөөрөмжөөр, галт тэргэнд мөргүүлж үхүүлдэг.

Шри Ланкын засгийн газар 2020 онд мөргөлдөөнийг бууруулах үндэсний үйл ажиллагааны төлөвлөгөө боловсруулсан. Кореа “2020 оны төлөвлөгөө үнэ цэнтэй суурь болсон ч түүний зөвлөмжийг хэрэгжүүлэх боломжтой амьдрах орчны хамгаалалтыг гол цөмд нь байрлуулсан үндэсний иж бүрэн стратегиар бэхжүүлэх ёстой” гэв. Тэрбээр Васгамува бүсэд заанд дургүй цитрус тариалуулах Улбар шар заан төсөл ургац сүйтгэлтийг бууруулж, тариаланчдад өөр орлого бий болгож байгааг онцолжээ.

Зааны нүүдлийн замд мөргөлдөөн гарах нь зарим тохиолдолд хүүхдүүдийг сургууль руугаа алхахаас татгалзахад хүргэдэг. Васгамувагийн EleFriendly автобусны үйлчилгээ сурагчдыг зааны замаар аюулгүй тээвэрлэж, анхны маршрутынхаа дагуух аюултай учралыг 90 гаруй хувиар бууруулжээ. Шри Ланкад ажилладаг байгаль орчны ёс зүйн судлаач Камал Шашендра шударга шийдэл нь хүний амь нас, амьжиргаа, зааны популяцийг зэрэг хамгаалах ёстой бөгөөд шинжлэх ухаанд суурилсан газар ашиглалт, нүүдлийн замын хамгаалалт, хохирсон гэр бүлд шударга нөхөн олговор шаардлагатай гэж DW-д хэлэв.