Турк, Ливийн далайн хилийн хэлэлцээр Грек, ЕХ-той маргааныг хурцатгаж байна

Ливийн парламент мягмар гарагт Турктэй далайн эдийн засгийн шууд коридор байгуулах хэлэлцээрийг санал нэгтэй баталсан гэж DW мэдээлэв. Турк уг коридорын талаар 2019 онд Ливийн баруун хэсгийн НҮБ-аар хүлээн зөвшөөрөгдсөн Үндэсний эвслийн засгийн газартай тохиролцсон ч улсын зүүн хэсгийн өрсөлдөгч засгийн газар эсэргүүцэж байв. Одоо зүүн хэсгийн парламент өмнөх байр сууриа өөрчилжээ. Туркийн Гадаад хэргийн яам шийдвэрийг сайшаасан ч энэ нь Газар дундын тэнгисийн зүүн хэсгийн бусад орон, ялангуяа Греттэй хурцадмал байдлыг нэмэгдүүлэх магадлалтай.

Хэлэлцээрээр Туркийн өмнөд эрэг, Ливийн хойд эргийн хооронд далайн шууд коридор байгуулна. Энэ бүсэд саяхан газрын тос, байгалийн хийн томоохон орд илэрсэн бөгөөд далайн ёроолд хэдэн зуун тэрбум ам.долларын үнэ бүхий байгалийн хийн нөөц байж болзошгүй гэж үздэг. Харин төлөвлөж буй коридор Крит, Карпатос, Родос зэрэг Грекийн арлуудыг үл тоосон байна. Грекийн засгийн газар эдгээр арлын эргэн тойронд онцгой эдийн засгийн бүстэй гэж үзэж, хэлэлцээрийг эсэргүүцэж буйгаа зарласан.

Грекийн Гадаад хэргийн яам Европын холбоо Турк, Ливийн санамж бичгийг хүчин төгөлдөр бус гэж үзэж байгааг онцолсон. ЕХ-ны гадаад харилцаа, аюулгүй байдлын бодлогын дээд төлөөлөгч Кая Каллас “Ливийн парламентын өчигдрийн санал хураалтыг хөндөж, энэ нь гуравдагч орнуудын бүрэн эрхт эрхийг зөрчиж байгааг онцоллоо” гэж X сүлжээнд бичжээ.

Грек юуны өмнө НҮБ-ын Далайн эрх зүйн тухай конвенцийг иш татдаг. Конвенцийн 121 дүгээр зүйлд зааснаар өөрийн эдийн засгийн амьдралыг тэтгэх чадвартай хүн амьдардаг арлууд эх газрын адил онцгой эдийн засгийн бүсийн эрхтэй бөгөөд энэ нь Крит, Родос, Лесбос арлуудад хамаарна. Афин 2022 онд Олон улсын шүүх Колумбыг Никарагуагийн бүрэн эрхт эрхийг зөрчсөн гэж үзсэн шийдвэр зэрэг жишгийг дурддаг. Харин Турк хэрэв Турк, Киприйн эргийн ойролцоох Грекийн жижиг арал бүрт бүрэн эрхтэй бүс олговол задгай тэнгист гарах боломжоосоо ихээхэн хасагдана гэж маргадаг. Грекээс ялгаатай нь Турк уг конвенцид хэзээ ч гарын үсэг зураагүй тул маргааныг НҮБ-ын арбитрын шүүхээр хэлэлцүүлэхийг зөвшөөрдөггүй.

Турк 2019 онд хэлэлцээрийг урагшлуулах үед Ливид харгис иргэний дайн өрнөж байсан бөгөөд Турк Триполийн засгийн газрыг дэмжин цэргийн хүчээр оролцож, зүүн Ливийн генерал Халифа Хафтарын довтолгоог няцаасан. Түүнээс хойш харилцаа үндсээрээ өөрчлөгдөж, Анкара Хафтарын талтай улс төрийн хувьд ойртсон бололтой. Туркийн барилгын компаниуд сүүлийн жилүүдэд Ливийн сэргээн босголтын хэдэн тэрбумын гэрээ байгуулж, Туркийн төрийн өмчит TPAO болон Ливийн Үндэсний газрын тосны корпораци Ливийн эргийн ойролцоо сейсмик хайгуул хийх хамтарсан төлөвлөгөө боловсруулж байна. Турк мөн Хафтарын хүчинд зэвсэг нийлүүлж, сургалт явуулснаар зүүн Ливи дэх Египет, Оросын нөлөөг сулруулж байна.

Хэлэлцээр нь Израиль, Киприйн байгалийн хийг Грекээр дамжуулан тээвэрлэж, Европын холбооны эрчим хүчний аюулгүй байдалд чухал хувь нэмэр оруулах зорилготой EastMed хоолойн төслийг ч эрсдэлд оруулж байна. Турк, Ливийн коридор хоолойн төлөвлөсөн маршрутыг огтолж гардаг бөгөөд Турк өөрийн нэхэмжилж буй эх газрын тавцан дээрх кабель, хоолойн төсөлд өөрийн зөвшөөрөл шаардлагатай гэж үздэг. Урт хугацаанд энэ нь Газар дундын тэнгисийн зүүн хэсгийг Турк, Ливийн тэнхлэг болон ЕХ-ны дэмжлэгтэй Грек, Кипр, Египет, Израилийн эвсэл гэсэн хоёр өрсөлдөгч эрчим хүч, батлан хамгаалах блок болгон хувааж болзошгүй.