Дональд Трамп Оросын байгалийн хийг Европ руу буцааж чадах уу

Дональд Трамп Оросын эсрэг хориг арга хэмжээг тууштай цуцалж байна: эхлээд газрын тос, дараа нь дизель түлшний, тэгээд АНУ-ын Конгрессын санал нэгтэй баталсан шинэ хатуу хоригуудыг ч цуцалжээ гэж Би-Би-Сигийн орос хэлний алба мэдээлэв. Кремль Трамп Украины эсрэг түрэмгийллийг зогсоох тухай Владимир Путинтэй хийх хэлэлцээний төлөө энэ замаар үргэлжлүүлнэ гэж найдаж байгаа бөгөөд Америкийн хэвлэлүүд Трампын төлөөлөгчид Оросын хийг Европ руу их хэмжээгээр нийлүүлэхийг сэргээх тухай ярьж эхэлснийг бичиж байна.

Европ эрс эсэргүүцэж байгаа бөгөөд ЕХ-ны хууль нэг жилийн дараа Оросоос хий худалдан авахыг бүрмөсөн зогсоохыг шаарддаг. Гэвч шинжээчдийн үзэж байгаагаар Газпром, Новатэк компаниудтай салах ёс гүйцэтгэх нь Трампын хүчин чармайлтаас бус, түүний Ирантай хийж буй дайнаас үүдсэн эрчим хүчний хямралын улмаас хойшилж магадгүй. Колумбын их сургуулийн Дэлхийн эрчим хүчний бодлогын төвийн Татьяна Митровагийн тэмдэглэснээр ЕХ Оросоос хий худалдан авсаар байсан ч хийн төслүүд татварын хөнгөлөлттэй тул Кремль Украины дайныг санхүүжүүлэх нэмэлт томоохон орлого олохгүй.

Тиймээс Европ Оросын хийнээс бүрмөсөн татгалзахаар шийдсэн бөгөөд нийлүүлэлтийг сэргээх асуудалд эдийн засгийн ашиг бус, аюулгүй байдлын үүднээс ханддаг. “Европт хийг Орос л таслаад байсан. Орос бидний эрчим хүчний хамаарлыг шантаажид ашиглахад бэлэн гэдгийг бид өөрсдийн туршлагаар мэдсэн” гэж Европын комиссын дарга Урсула фон дер Ляйен энэ долоо хоногт Европын парламентад хэлэв. Харин Путины АНУ-тай хийх хэлэлцээний тусгай төлөөлөгч Кирилл Дмитриев Reuters агентлагийн иш татсанаар Оросоос Европ руу эрчим хүч нийлүүлэхийг сэргээх нь эдийн засгийн хувьд зайлшгүй гэжээ.

New York Times сонины нэр нь үл мэдэгдэх эх сурвалжийг иш татан мэдээлснээр Дмитриевтэй харилцдаг Трампын элч Жаред Кушнер, Стив Уиткофф нар Киевт украинчууд, европчуудтай хийсэн сүүлийн уулзалтаараа Путиныг дайныг түр зогсооход ятгахын тулд Украины хоолойгоор Оросын хийг Европ руу дахин дамжуулахыг санал болгосон байна. Украин 2025 оны шинэ жилийн шөнө Газпромтой байгуулсан дайны өмнөх гэрээ дуусмагц энэ дамжин өнгөрөх урсгалыг хааж, сэргээх бодолгүй байна. Барууны хэвлэлийн мэдээлснээр америкчууд Хойд урсгал хоолойг өөрсдийн хяналтад авч, Оросоос хий худалдан авч Европт хувь авч дахин худалдах хувилбарыг хэлэлцэж байгаа юм.

Митрова болон Колумбын их сургуулийн хамт олон нь Хойд урсгал-2 хоолойн эвдрээгүй үлдсэн нэг шугамыг хэзээ ч ашиглаж байгаагүй бөгөөд Германд гэрчилгээжүүлээгүй гэдгийг сануулж байна. Харьцуулбал ЕХ жилд 340 тэрбум орчим шоо метр хий хэрэглэдгийн 290 тэрбумыг нь голдуу Норвеги, АНУ-аас импортолдог. Түүнчлэн 2026 оны 1 дүгээр сарын ЕХ-ны удирдамжийн 3 дугаар зүйлд хийг хэн нийлүүлж байгаа нь хамаагүй, ОХУ-ын газрын хэвлийгээс олборлогдсон бол хоолойгоор ч, шингэрүүлэн далайгаар ч импортлохыг хориглоно гэж шууд заасан.

Европын хуулийн дагуу Оросоос эрчим хүч худалдан авах хоригийг зөвхөн онцгой байдлын үед нэг сар л түр зогсоож болох бөгөөд бүрмөсөн цуцлахын тулд ЕХ-ны шинэ хууль батлах шаардлагатай. Үүнийг Европын комисс санал болгож, Европын парламент болон ЕХ-ны Зөвлөл чанарын олонхоор батлах ёстой бөгөөд ЕХ-ны хүн амын дор хаяж 65 хувийг төлөөлөх 27 гишүүн орны 15-аас доошгүйн дэмжлэг шаардлагатай. Финландын Ерөнхий сайд Петтери Орпо дайн үргэлжилж байхад Оросын хий худалдан авах тухай яриа байж болохгүй гэсэн бол Германы канцлер Фридрих Мерц Оросыг зөвхөн дарамтаар л энхийн хэлэлцээнд оруулж чадна, тиймээс хоригийг хадгалаад зогсохгүй чангатгах ёстой гэв.

Гэсэн хэдий ч Герман, Франц болон ЕХ-ны бусад оронд Оростой ойртож, хоригийг цуцлахыг дэмжсэн дуу хоолой аль хэдийн сонсогдож байгаа бөгөөд Франц зэрэг олон оронд сонгууль болох ирэх жил нөхцөл байдал эрс өөрчлөгдөж болзошгүй. “Оросын хий Европын зах зээлд эргэн орохын тулд популистууд одоогийн хоригийг цуцлахад хангалттай тоогоор засгийн эрхэнд гарах ёстой” гэж Колумбын их сургуулийн шинжээчид бичжээ. Тэд мөн Америкт Оросын хий дэлхийн хамгийн баян зах зээлд эргэн орох нь огт ашиггүй бөгөөд ийм бодлого Трампын засаг захиргааны дэлхийн эрчим хүчинд ноёрхох стратегитай зөрчилдөж байна гэж тэмдэглэв.

Гэвч Трампын хувьд одоо энэ стратегиас илүү Ирантай хийж буй дайн чухал байгаа бөгөөд үүнээс болж дэлхийн газрын тосны үнэ огцом өсөж, хийн хамгийн том үйлдвэрлэгчдийн нэг Катар Персийн буланд түгжигдсэн тул хийн үнэ ч өссөн. Кембрижийн их сургуулийн эрчим хүчний бодлогын тэргүүлэх шинжээч Хелен Томпсоны үзэж байгаагаар Трампын Ойрхи Дорнодын кампанит ажил дуусах хүртэл Орост Европын хийн зах зээлийн ядаж тодорхой хэсгийг хадгалах итгэл найдвар үлдэж байна. Европын орнууд 1 дүгээр сард Оросоос шингэрүүлсэн хий худалдан авахаас татгалзах ёстой ч Катараас нийлүүлэх хүндрэлийг харгалзвал тэд энэ хязгаарлалтыг тойрох арга олохгүй гэж төсөөлөхөд хэцүү гэж тэрээр хэлэв.